Barczewo

  Powrót

Barczewo - niemiecka nazwa miasta Wartenburg
Miasto leży na płd. Warmii nad rzeką Pisa Warmińska, w odległości ok. 20 km na wsch. od Olsztyna Kosciół
Początki miasta wiążą się z wybudowaną w 1325 r. przez bpa warmińskiego, Eberharda z Nysy, strażnicą obronną, wokół której zaczęła się osiedlać ludność pruska.
Zimą 1353 r. strażnica i osiedle zostały spalone przez wojska litewskie i nową osadę po zniszczeniu strażnicy założono w innym miejscu w widłach rzeki Pisa, w otoczeniu bagien i jezior, a wymieniono ją po raz pierwszy w r. 1356; bp warmiński, Jan Stryprock, nadał jej w 1364 r. prawa miejskie i przyznał 180 włók ziemi mianując zasadźcą Henryka z Łajs, brata założyciela Olsztyna. Miasto otoczono fosą i ostrokołem, później murami obronnymi, które przetrwały do XVIII. W 1380 r. w płn.wsch. części miasta wybudowano zamek biskupi, zniszczony w czasie pożaru w r. 1594 i pozostający w ruinie, w 1826 r. na terenie zamkowym wybudowano szkołę ewangelicką; w roku 1380 pożar zniszczył drewniane miasto. W roku 1410 Barczewo uznało władzę króla polskiego, w czasie wojny polsko-krzyżackiej w r. 1414 miasto z zamkiem i klasztorem zostało spalone; ledwie odbudowane strawił pożar w 1418 r., w tymże roku bp warmiński, Jan Abezier, odnowił przywilej lokacyjny; w czasie wojny trzynastoletniej w l. 1454-1466 Barczewo nie doznało zniszczeń; w l. 1466-1772 pozostawało w granicach państwa polskiego, w czasie wojny w latach 1519-1521 nie poddało się wojskom krzyżackim, ale w roku 1544 miasto zniszczył kolejny pożar, w drugiej połowie XVI w. nastąpił rozwój rzemiosła, wybudowano też szpital, w latach 1594 i 1596 znowu spłonęło, toteż w r. 1601 bp warmiński, Piotr Tylicki, zarządził, by wszystkie domy w mieście pokryto dachówką. W 1656 B. znalazło się pod okupacją wojsk brandenburskich, w pierwszej połowie XVIII w. nękały je przemarsze wojsk szwedzkich i polskich, potem dżuma, co spowodowało zubożenie.

Barczewo w roku 1772 wraz z Warmią dostało się pod panowanie Prus, a w 1807 okupowały je wojska francuskie.W latach 1863-1864 mieszczanie Barczewa pomagali polskim powstańcom, dawali schronienie, leczyli, w drugiej połowie XIX w. dotarła linia kolejowa z Olsztyna, jednakże Barczewo pozostawało maleńkim miastem.
W 1877 r. urodził się tu kompozytor Feliks Nowowiejski, autor melodii Roty do słów Marii Konopnickiej i twórca między innymi opery Legenda Bałtyku.
Kościół, obecnie parafialny, zbudowano w XIV w., po pożarze odbudowano go w XVI w.; kościół wraz z klasztorem franciszkańskim wzniesiono w latach 1380-1390, w XVI wieku, przekazano go bernardynom. W 1871 r. wybudowano kościół ewangelicki, pseudogotycki (w latach 1973-1975 adaptowano go na magazyn); w czasie działań wojennych w 1945 r. miasto było zniszczone w 60%, po 1945 zmieniono nazwę Wartembork na Barczewo, dla uczczenia wybitnego działacza, ks. Walentego Barczewskiego; są tu ośrodek zdrowia, szpital zakaźny, drobne zakłady przemysłu spożywczego, tartak, młyn, więzienie, apteka, kino, Muzeum Feliksa Nowowiejskiego, Muzeum Tkactwa Warmii i Mazur, bary, kawiarnia, poczta, zakłady mechaniki pojazdowej oraz stacja benzynowa.
Do zabytków należy kościół parafialny z pięknym sklepieniem sieciowo-gwiaździstym i wieżą zwieńczoną blaszanym hełmem z 1800 r. i barokowym wystrojem wnętrza oraz zachowanym gotyckim krucyfiksem z ok. 1500 r. Godne uwagi są również kościół pofranciszkański z kaplicą Św. Antoniego odbudowaną w 1596 r. z polecenia bpa warmińskiego, Andrzeja Batorego. W kaplicy znajduje się piękny renesansowy nagrobek Andrzeja i Baltazara Batorych, dzieło Wilhelma van den Blocke, w kościele zaś ambona i ołtarze barokowe oraz płyty nagrobne. Ponadto zachowały się 2 plebanie, w tym jedna z 1821 r., dawny kościół ewangelicki, obecnie zamieniony na magazyn, dawna synagoga neorenesansowa z XIX w., dom parafialny, pozostałości zamku biskupów warmińskich w budynku dawnej szkoły, szkoła, ratusz z XIV w., porzebudowany w połowie XIX wieku, wieża ciśnień, furta miejska, mury obronne z XIV w., 6 kapliczek z XVII, XVIII i XIX w. oraz kamienna figura przydrożna z XVIII w., a także układ urbanistyczny Starego Miasta i kilkadziesiąt budynków z XIX w. stanowiących zabudowę ulic w centrum miasta.