Wieś Bartąg leży w
odległości ok. 6 km na płd. od Olsztyna, nad rzeką Łyna, w pobliżu jeziora Bartąg.
Początki wsi sięgają czasów, gdy Prus Mekede na miejscu
staropruskiej osady Bertingen założył w 1335 r. wieś Bartążek, było to 15
gospodarstw pruskich. Niemiecka nazwa miejscowości to Gross Bertung, a pierwotna nazwa Deutche Bertung lub Bertingshusen, Bering. Pierwsze nadanie pochodzi z 1341, w roku 1345 wójt krajowy, Henryk Luter, nadał przywilej lokacyjny na
prawie chełmińskim dla wsi Bartąg, drugi przywilej lokacyjny wystawiono w roku 1363.
W lutym 1517 Mikołaj Kopernik lokował tutaj nowego osadnika, w marcu 1518 zapisał ziemię osadnikowi imieniem Voytek.
Wojny polsko-krzyżackie w XV w. wielokrotnie pustoszyły Bartąg, wojna w latach.
1519-1521 spowodowała całkowite zniszczenie.W roku 1521 przybyli nowi osadnicy, w XVI
wieku istniała szkoła, działała też karczma, a karczmarz w
1641 r. został zobowiązany do rozwożenia pism urzędowych; jeszcze w XVII w. żyła w
Bartągu ludność pruska. W 1681 roku część wsi spłonęła; w r. 1783 Bartąg liczył 37
domów; w 1807 r. wieś ucierpiała od wojsk francuskich; w 1863 znaleźli w Bartągu
schronienie powstańcy polscy; w 1882 r. założono bibliotekę Towarzystwa
Czytelni Ludowych. W latach 1922-1939 działało koło Związku Polaków w
Niemczech.
Kościół wzmiankowano w r. 1348, a także proboszcza Dithmarusa, w roku 1590
proboszczem został szlachcic Mikołaj Łukowski, który uporządkował świątynię i
ufundował ołtarz; w r. 1681 kościół z plebanią spłonął, odbudowano go na
początku XVIII wieku, proboszczem był wówczas Maciej Mólier (1716-1740), który
wybudował przytułek dla biednych i chorych, kolejny proboszcz Tomasz Grem (1776-1818)
walczył o powstanie szkół elementarnych we wsiach parafii Bartąg. W roku 1800 odbudowano
zniszczoną wieżę, a w roku 1934 rozbudowano świątynię.
| |
Po roku 1945 Bartąg został wsią sołecką; są tu szkoła podstawowa, dom kultury, poczta, ochotnicza straż pożarna,
ośrodek zdrowia oraz sklepy.We wsi oprócz kościoła ocalały 4 kapliczki. W obecnie istniejącym późnogotyckim kościele z elementami pseudogotyku
zachowały się główny ołtarz barokowy, ambona barokowa, ołtarze boczne z 1724 r. oraz
konfesjonał z drugiej połowy XVIII w. Wartość przejawiają także obiekty mieszkalne, zagrody, a także elementy sakralne, krzyże, kapliczki, kaplica, cmantarz. W pobliżu Bartąga znajdują się ślady osadnictwa z młodszej epoki kamienia. Odnaleziono złote ozdoby z VI-VII w.
W Bartągu urodził się ks. katolicki, nazywany patriarchą mazurskim, Walenty Tolsdorf (1816-1905).
| | Barokowy ołtarz |
|