Wieś Gryźliny (niemiecka nazwa Griesliesen) leży na
trasie Warszawa-Olsztynek-Olsztyn, w odległości 16 km od Olsztyna, w pobliżu Jeziora
Plusznego, wśród lasów. Wieś założyła w r. 1358 kapituła
warmińska na 60 włókach, zasadźcą był Jan Kogeler; wieś miała nazywać się Wisenthal, utrzymała się jednak stara nazwa Grezeling. W latach 1517-1519 Mikołaj Kopernik lokował tu trzech osadników. Wojny polsko-krzyżackie wielokrotnie w XV w. pustoszyły Gryźliny, ostatnia zaś wojna w
latach 1519-1521 całkowicie je zniszczyła, w roku 1523 napłynęli osadnicy z Mazowsza i
wieś powoli zagospodarowywała się, a pod koniec XVI wieku były już nawet szkoła i karczma. W 1633 Gryźliny
zostały zrabowane przez stacjonujący oddział Kozaków, przygotowujących się do wojny
ze Szwecją, w roku 1656 liczyły 60 włók, gospodarowało 15 chłopów i 2 sołtysów,
były karczma, młyn oraz 12 włók nie zagospodarowanych, w roku
1708 Gryźliny stanowiły pierwszą na Warmii miejscowość, w której odnotowano
zachorowanie na dżumę. W roku 1783 wieś liczyła 39 dymów,
w 1820 mieszkało 215 osób, a w 1939 już 939. W 1881 założono bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych. W 1891- polskie kółko rolnicze.
W 1890 urodził się w Gryźlinach Jan
Baczewski, wybitny działacz polski w Niemczech okresu międzywojennego, poseł do
sejmu pruskiego, współzałożyciel wielu polskich organizacji w Prusach Wschodnich, a także ksiądz, nauczyciel i działacz społeczny, zamordowany w Dachau, Franciszek Klimek (1881-1941).
Kościół drewniany zbudowano w XIV wieku, w roku 1480 proboszczem był Adam, syn Jana z Mazowsza, ok, 1573 roku zbudowano nową świątynię, (zachowaną do dzisiaj) zbudowaną z kamieni polnych, łączonych cegłą w narożnikach, szczytach i wsch. fasadzie, którą w 1580 r.
konsekrował bp warmiński, Marcin Kromer.
W wewnętrzne ściany świątyni wmurowano dwa kamienie młyńskie i rzeźbione w cegle twarze.
Ołtarz główny, późnobarokowy, pochodzi z ok. 1740, ołtarze boczne z XVIII w. Ambona oraz organy są barokowe. Niedaleko znajdują się źródła Pasłęki, od 1243 granicznej rzeki między posiadłościami Zakonu i biskupiej Warmii.
|