Gryźliny

  Powrót

Wieś Gryźliny (niemiecka nazwa Griesliesen) leży na trasie Warszawa-Olsztynek-Olsztyn, w odległości 16 km od Olsztyna, w pobliżu Jeziora Plusznego, wśród lasów.
Wieś założyła w r. 1358 kapituła warmińska na 60 włókach, zasadźcą był Jan Kogeler; wieś miała nazywać się Wisenthal, utrzymała się jednak stara nazwa Grezeling.
W latach 1517-1519 Mikołaj Kopernik lokował tu trzech osadników. Wojny polsko-krzyżackie wielokrotnie w XV w. pustoszyły Gryźliny, ostatnia zaś wojna w latach 1519-1521 całkowicie je zniszczyła, w roku 1523 napłynęli osadnicy z Mazowsza i wieś powoli zagospodarowywała się, a pod koniec XVI wieku były już nawet szkoła i karczma.
W 1633 Gryźliny zostały zrabowane przez stacjonujący oddział Kozaków, przygotowujących się do wojny ze Szwecją, w roku 1656 liczyły 60 włók, gospodarowało 15 chłopów i 2 sołtysów, były karczma, młyn oraz 12 włók nie zagospodarowanych, w roku 1708 Gryźliny stanowiły pierwszą na Warmii miejscowość, w której odnotowano zachorowanie na dżumę. W roku 1783 wieś liczyła 39 dymów, w 1820 mieszkało 215 osób, a w 1939 już 939.
W 1881 założono bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych
.
W 1891- polskie kółko rolnicze.
W 1890 urodził się w Gryźlinach Jan Baczewski, wybitny działacz polski w Niemczech okresu międzywojennego, poseł do sejmu pruskiego, współzałożyciel wielu polskich organizacji w Prusach Wschodnich, a także ksiądz, nauczyciel i działacz społeczny, zamordowany w Dachau, Franciszek Klimek (1881-1941). Kościół drewniany zbudowano w XIV wieku, w roku 1480 proboszczem był Adam, syn Jana z Mazowsza, ok, 1573 roku zbudowano nową świątynię, (zachowaną do dzisiaj) zbudowaną z kamieni polnych, łączonych cegłą w narożnikach, szczytach i wsch. fasadzie, którą w 1580 r. konsekrował bp warmiński, Marcin Kromer. W wewnętrzne ściany świątyni wmurowano dwa kamienie młyńskie i rzeźbione w cegle twarze.
O
łtarz główny, późnobarokowy, pochodzi z ok. 1740, ołtarze boczne z XVIII w. Ambona oraz organy są barokowe. Niedaleko znajdują się źródła Pasłęki, od 1243 granicznej rzeki między posiadłościami Zakonu i biskupiej Warmii.


W Gryźlinach, w czasie II wojny światowej mieściło się niemieckie lotnisko wojskowe, z tego lotniska startowały niemieckie bombowce na Warszawę. Po 1945 roku Gryźliny stały się wsią sołecką, liczącą w 1978 r. 677 mieszkańców; są tu szkoła podstawowa, Dom Dziecka, PKS, PKP, poczta, sklepy.
Godna uwagi jest tu regionalna "Restauracja Gryźlińska", która podaje smaczne posiłki, oraz posiada hotel na 20 osób o wysokim standardzie (tel. 089 51-91-857)

Do zabytków należą kościół oraz kapliczki. W kościele na uwagę zasługują prezbiterium i zakrystia które dobudowano w 1933 roku, drewniana dzwonnica pochodzi z początku XIX w., ołtarz główny barokowy z ok. 1740 r., a także osiemnastowieczna wieża.